Πώς να βρείτε το ψέμα σε λιγότερο από 5 λεπτά (Μέρος 3ο)

Για να βρείτε το ψέμα δεν είναι ανάγκη να αρκεστείτε σ’αυτά που βλέπετε, στη γλώσσα του σώματος δηλαδή, όπως είδαμε στο 1ο Μέρος καθώς και στο 2ο Μέρος. Αντιθέτως, θα πρέπει να είστε σε θέση να αποκωδικοποιήσετε και αυτά που σας λένε:

16) ΌΣΟ πιο ΠΟΛΥ προσπαθεί, ΤΟΣΟ πιο πολύ ΠΡΕΠΕΙ να ανησυχείς

Λέγεται ότι οι καλύτεροι πελάτες για τους πλανόδιους πωλητές είναι αυτοί που αναρτούν στην εξώπορτά τους ένα αυτοκόλλητο με τη φράση «Δε δεχόμαστε διαφημίσεις» ή κάτι παρόμοιο. Τα άτομα που χρησιμοποιούν την πρακτική αυτή γνωρίζουν ότι είναι ευάλωτα στο να πεισθούν να αγοράσουν κάτι και προσπαθούν με αυτόν τον τρόπο να μην αφήσουν έναν πωλητή να έρθει καν σε επαφή μαζί τους.

Το άτομο που λέει την αλήθεια δεν προβληματίζεται για το αν έγινε κατανοητό ή όχι με την πρώτη, και είναι πάντα πρόθυμο να επεξηγήσει. 
Κάποιος/α που λέει ψέματα αντιθέτως, θέλει να είναι σίγουρος/η ότι θα γίνουν κατανοητά αυτά που λέει με την πρώτη ώστε να έχει τη δυνατότητα να αλλάξει θέμα και να μη γίνουν περαιτέρω ερωτήσεις.

17) Γλώσσα ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΑ τ’ αληθή ΛΕΓΕΙ

Κάποιες φορές λέμε κάτι ενώ εννοούμε κάτι άλλο. Αυτό λέγεται ολίσθημα της γλώσσας ή Φρουδικό ολίσθημα, δηλαδή μία ‘διαρροή’ όπου οι λάθος λέξεις φανερώνουν και αποκαλύπτουν τα πραγματικά συναισθήματα, τις σκέψεις ή προθέσεις. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα πρώην πολιτικού η οποία σε ομιλία της αναφέρθηκε στην τρικομματική κυβέρνηση ως Τριτοκοσμική, σπεύδοντας ευθύς αμέσως να διορθώσει το λάθος της.

18) Είναι ΥΠΕΡΑΝΩ;

Αν κάνετε σε κάποιον μια ερώτηση και απαντήσει με μία ερώτηση που ‘αποπροσωποποιεί’ και γενικεύει την αρχική ερώτηση, τότε θα πρέπει να προσέχετε. Ας υποθέσουμε ότι ρωτάτε τον/την σύντροφό σας:

«Ήσουν ειλικρινής μαζί μου χθες το βράδυ;» Αν η απάντηση είναι:

«Και βέβαια ήμουν. Δε θα σου έλεγα ποτέ ψέματα. Ξέρεις πόσο άσχημα αισθάνομαι για κάτι τέτοια,» τότε θα πρέπει να προσέξετε. Ένα άλλο παράδειγμα είναι:

«Έχεις κλέψει ποτέ κάτι όσο ήσουν στην προηγούμενη εργασία σου;»

«Όχι, πιστεύω ότι το να κλέβει κάποιος από το χώρο εργασίας του είναι ό,τι χειρότερο μπορεί να κάνει.»

Το άτομο που λέει ψέματα προσφέρει γενικόλογες διαβεβαιώσεις σε μια περίσταση που απαιτεί συγκεκριμένη απάντηση ως απόδειξη της αθωότητας του.   

19) Η ΣΙΩΠΗ είναι ΧΡΥΣΟΣ

Η σιωπή φέρνει πολλές φορές δυσφορία στον/ην ένοχο/η. Όταν κάνετε μία ερώτηση, παρατηρήστε αν το ερωτόμενο άτομο σας δίνει πληροφορίες χωρίς δική σας περαιτέρω παρότρυνση. Για παράδειγμα, έστω ότι ρωτάτε το Γιάννη: 

«Πού ήσουν την Παρασκευή το βράδυ;»

«Ήμουν έξω με τους φίλους μου.»

Στο σημείο αυτό, δε λέτε τίποτα σε σχέση με την απάντηση που λάβατε. Ο Γιάννης θεωρεί ότι δε σας έπεισε και έτσι συνεχίζει:

«Πήγαμε να δούμε μια ταινία.»
Θα συνεχίσει να προσθέτει πληροφορίες μέχρι να του δώσετε να καταλάβει με κάποιον τρόπο ότι πειστήκατε. 

Δε θα πρέπει όμως να συγχέετε αυτήν την περίπτωση με το άτομο που τα λέει όλα εξαρχής. Το ένοχο άτομο λέει την ιστορία ‘σε δόσεις’ μέχρι να λάβει μία λεκτική επιβεβαίωση για να σταματήσει. Συνεχίζει να μιλά για να καλύψει το κενό της σιωπής.

20) Μια ΑΠΑΝΤΗΣΗ που ΕΝΝΟΕΙΤΑΙ δεν είναι απάντηση

Συχνά, όταν ένα άτομο δε θέλει να απαντήσει σε μία ερώτηση υπονοεί την απάντηση. Για παράδειγμα, έστω ότι ο Γιάννης μιλά στο τηλέφωνο με μία νεαρή γυναίκα την οποία δεν έχει συναντήσει ποτέ. Τη ρωτά μεταξύ σοβαρού και αστείου:

«Λοιπόν, είσαι όμορφη;»

Αυτή του απαντά ότι τρέχει τρεις φορές τη βδομάδα στο γήπεδο, ότι πηγαίνει στο γυμναστήριο κάθε δύο μέρες και ότι έχει βγει στο παρελθόν με άνδρες-μοντέλα. Αυτό αποτελεί μία μη-απάντηση. Η νεαρή γυναίκα προσπαθεί να παρακάμψει την ερώτηση εξολοκλήρου, αφήνοντας αναπάντητο το αρχικό ερώτημα και υπονοώντας μόνο ότι είναι όμορφη.

21) Η ΤΑΧΥΤΗΤΑ μετράει

Πόσο γρήγορα σας δίνει την απάντηση; Πολλές φορές είναι πιο αποτελεσματικό να ρωτήσει κανείς για στάσεις και πιστεύω αντί για γεγονότα. Για παράδειγμα, μία γνωστή αλυσίδα εστιατορίων στο εξωτερικό χρησιμοποιεί τεστ χρονομετρημένων απαντήσεων στη διαδικασία προσλήψεων τους, στο οποίο ρωτά μεταξύ άλλων αν ο/η υποψήφιος/α έχει κάποια προκατάλαψη απέναντι σε άλλες εθνικές ομάδες ή αν νιώθει άβολα να συνεργάζεται ή να εξυπηρετεί συγκεκριμένα άτομα. Όσο πιο πολύ χρόνο χρειάζεται ο/η υποψήφιος/α για να δώσει μια απάντηση, τόσο πιο χαμηλή είναι η βαθμολογία του. Τέτοιου είδους ερωτήσεις αφορούν το σύστημα αξιών ενός ατόμου και απαιτούν επεξεργασία στο μυαλό του. Κάποιος/α υποψήφιος/α για παράδειγμα που δεν διακατέχεται από τέτοιου είδους προκαταλήψεις θα απαντήσει γρήγορα. Αντίθέτως, το άτομο που έχει τις εν λόγω προκαταλήψεις θα αργήσει να δώσει μια απάντηση γιατί θα χρειαστεί πρώτα να διαμορφώσει στο μυαλό του τη σωστή απάντηση.

Ένα ακόμη στοιχείο που θέλει προσοχή είναι ο ρυθμός που επακολουθεί της αρχικής μονολεκτικής απάντησης. Σε μια απάντηση που είναι αλήθεια, ένα γρήγορο ‘ναι’ ή ‘όχι’ ακολουθείται από μία εξίσου γρήγορη επεξήγηση. Αν το άτομο όμως λέει ψέματα, η υπόλοιπη πρόταση θα είναι πιο αργή, διότι ναι μεν μπορεί το αρχικό ‘ναι’ ή ‘όχι’ να δοθεί γρήγορα, θα απαιτηθεί όμως χρόνος μετά για μία αληθοφανή εξήγηση.

22) Μήπως ΥΠΕΡΒΑΛΛΕΙ;

Να είστε καχύποπτοι όταν η αντίδραση είναι δυσανάλογη της ερώτησης ή του σχολίου. Το άτομο που ψεύδεται προσπαθεί σ’αυτή την περίπτωση να φανεί εξαγριωμένο από την κατηγορία που δέχεται, αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι. Υπερβάλλει όσον αφορά τη δυσαρέσκεια του και καταλήγει να έχει μία αντίδραση που είναι δυσανάλογα μεγάλη. Προσπαθεί με τον τρόπο αυτό να γίνει πειστικό, γιατί τα στοιχεία δεν επαρκούν από μόνα τους για να πείσουν για την αθωότητα.

23) Γιατί ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ τις ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ;

Όταν κάποιος/α ψεύδεται δεν χρησιμοποιεί λέξεις ενδεικτικές κατοχής, προσήλωσης, αλλά αντιθέτως επιδιώκει να απομακρύνει τον εαυτό του/της από αυτά στα οποία αναφέρεται. Για παράδειγμα, αν ο Γιάννης ισχυρίζεται ψευδόμενος ότι το αυτοκίνητό του έχει κλαπεί, θα αναφέρεται σ’αυτό ως ‘το αυτοκίνητο’, ή ‘αυτό το αυτοκίνητο’ πολύ πιο συχνά απ’ότι ‘το αυτοκίνητό μου’ ή ‘το αυτοκίνητό μας’. Αν ο Γιάννης αναφέρεται σε μία σχέση (και συνεχίζει να λέει ψέματα), θα αναφέρεται στο άλλο πρόσωπο πιο συχνά με φράσεις όπως ‘το παιδί’, ή ‘η σχέση’, παρά με τις φράσεις  ‘το παιδί μου’ ή ‘η σχέση μας’ αντίστοιχα. Το άτομο που ψεύδεται με λίγα λόγια είναι γενικότερα πιο αποστασιοποιημένο από τα πρόσωπα και πράγματα στα οποία αναφέρεται.

24) Πού ΔΙΝΕΙ έμφαση;      

Κάποιος/α που λέει ψέματα σπάνια χρησιμοποιεί έμφαση σε κάποια από τις λέξεις του/της. Επιπλέον, η φωνή του/της θα είναι μονότονη με ελάχιστες διακυμάνσεις και πιο ψηλή απ’ότι συνήθως (εξαιτίας των μυών γύρω από τις φωνητικές χορδές που έχουν γίνει πιο σφιχτοί).

25) ΓΙΑΤΙ δε ΜΙΛΑ καθαρά;

Κάποιες από τις λέξεις που χρησιμοποιεί το άτομο που ψεύδεται δεν θα ακουστούν καθαρά. Θα παρουσιάσει περισσότερα συντακτικά και γραμματικά λάθη απ’ότι συνήθως, ενώ κάποιες λέξεις θα τις πει λάθος.

Στο 4^ο μέρος θα συνεχίσουμε με το ψυχολογικό προφίλ του ψευδόμενου ατόμου, όπως για παράδειγμα τα ‘πιστεύω’ του ατόμου και πώς αυτά μας βοηθούν στην ανίχνευση του ψέματος.

Πώς να βρείτε το ψέμα σε λιγότερο από 5 λεπτά (Μέρος 2ο)

 Συνεχίζοντας από το 1o Μέρος του άρθρου, περνούμε στις διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις. Για να βρείτε αν κάποιος σας λέει ψέματα δώστε έμφαση στα παρακάτω σημεία:

9)   Το ΚΕΦΑΛΙ

Όταν κάποιος/α λέει ή ακούει κάτι για το οποίο αισθάνεται άβολα, το κεφάλι του/της είναι πιθανό να κινηθεί μακριά από την πηγή του προβλήματος. Κάτι τέτοιο αποτελεί μία υποσυνείδητη προσπάθεια απομάκρυνσης από την πηγή της δυσφορίας. Όταν κάτι μας ενδιαφέρει ή μας αρέσει, θα μετακινήσουμε ανεπαίσθητα το κεφάλι μας προς τα εκεί. Προσέξτε λοιπόν για ένα άμεσο ανεπαίσθητο τίναγμα του κεφαλιού ή ένα πιο αργό τράβηγμα προς το πίσω. Και τα δύο είναι πιθανά κατά τη διάρκεια του ψεύδους. 

10)    Η ΣΤΑΣΗ του ΨΕΥΤΗ

Όταν κάποιος/α νιώθει σίγουρος/η για μία κατάσταση ή συζήτηση στέκεται όρθιος/α ή κάθεται με τους ώμους πίσω, έχει δηλαδή μία στητή στάση του κορμού. Αντιθέτως, όταν υπάρχει το αίσθημα της ανασφάλειας ή της αβεβαιότητας, το άτομο καμπουριάζει, ή θα βάλει τα χέρια του στις τσέπες, στάση που είναι πιο πιθανό να λάβει κάποιος/α που λέει ψέμματα. 

11)    Αν δε ΒΛΕΠΕΙ τη ΣΤΙΓΜΗ να ΦΥΓΕΙ

Όταν κάποιος απειλεί να μας βλάψει, είναι φυσικό ως πρώτη μας αντίδραση να επιδιώξουμε ενστινκτωδώς να απομακρυνθούμε. Με τον ίδιο τρόπο, όταν κάποιος/α νιώθει ότι βρίσκεται σε μία ψυχολογικά μειονεκτική θέση, θα επιδιώξει να αλλάξει στάση, θέση, και να απομακρυνθεί από το άτομο που του προσάπτει μία κατηγορία. Όταν νιώθουμε παθιασμένοι/ες για μία ιδέα ή άποψή μας, τότε στην προσπάθειά μας να γίνουμε πειστικοί θα μετακινηθούμε ασυναίσθητα προς το συνομιλητή μας. Κάποιος/α που λέει ψέμματα όμως δε θα μετακινηθεί προς το άλλο πρόσωπο, και ενδεχομένως δε θα το κοιτάξει καν. Η πιο πιθανή αντίδραση είναι να γυρίσει τον κορμό του σώματός του/της πλάγια σε σχέση με το συνομιλητή.

 Επίσης, το άτομο που λέει ψέμματα είναι πολύ πιθανό να στρέψει, έστω και παροδικά, το σώμα του προς την έξοδο, ή να κινηθεί ως ένα σημείο προς την κατεύθυνση της εξόδου. Αν είναι όρθιος/α θα ακουπήσει την πλάτη του/της στον τοίχο, ως ένα υποσυνείδητο μέτρο να καλύψει τα νώτα του/της.

12)    Η ΕΠΑΦΗ (ή για την ακρίβεια, η έλλειψη αυτής)

Το άτομο που λέει ψέμματα θα επιδιώξει να έχει όσο το δυνατόν λιγότερη ή και καθόλου φυσική επαφή με το άτομο στο οποίο απευθύνει τα ψέμματα. Η επαφή υποδηλώνει σύνδεση με το άλλο άτομο. Είναι πολύ πιθανό το άτομο που λέει ψέμματα στην περίπτωση αυτή δηλαδή να μην επιδιώξει κάποια χειραψία για παράδειγμα ή αν πρόκειται για ζευγάρι, να μη φιλήσει το/τη σύντροφο όπως κάνει συνήθως.

13)    O ΔΕΙΚΤΗΣ που δεν ΔΕΙΧΝΕΙ...

Ο ψεύτης σπάνια θα χρησιμοποιήσει το δείκτη του χεριού του για να δώσει έμφαση στα λεγόμενά του. Η χρήση του εκτεταμένου δείκτη είναι ένδειξη βεβαιότητας. Αν βέβαια κάνει χρήση αυτής της χειρονομίας ένα άτομο που λέει ψέμματα, τότε θα παρουσιαστεί η ασυνέπεια κατεύθυνσης λόγου-χειρονομίας όπως αυτή του Μπίλ Κλίντον στο παρακάτω βίντεο, όπου αρνείται ότι είχε σεξουαλικές σχέσεις με τη Μόνικα Λεβίνσκι:

      Στο απόσπασμα αυτό, το βλέμμα και το χέρι του πρώην προέδρου των ΗΠΑ έχουν διαφορετικές κατευθύνσεις, συνδυασμός ενδεικτικός της αβεβαιότητας και της υποσυνείδητης τάσης για φυγή.

14)    ΤΑ ΕΜΠΟΔΙΑ

    Το άτομο που λέει ψέματα θα χρησιμοποιήσει κάποιο αντικείμενο το οποίο θα βάλει ανάμεσα στο ίδιο και τον/την αποδέκτη του ψέματος. Αυτό μπορεί να είναι για παράδειγμα μία τσάντα, ένα μαξιλάρι, ακόμη και ένα ποτήρι. Το αντικείμενο αυτό αποτελεί ένα φυσικό εμπόδιο και λειτουργεί ως ανάλογο του λεκτικού μηνύματος “δε θέλω να μιλήσω γι’αυτό”. Αν για παράδειγμα μπείτε στο γραφείο του προϊστάμενού σας θέτοντάς του ένα θέμα προς συζήτηση και δείτε ότι περιεργάζεται τον καφέ του και τον τοποθετεί εντέλει ανάμεσα στους δυο σας και μετά κάνει το ίδιο και με άλλα αντικείμενα, τότε το προς συζήτηση θέμα δεν είναι κάτι για το οποίο νιώθει άνετα ή για το οποίο θα ήθελε να συνεχίσει να μιλά. Ως εμπόδια μπορεί να νοηθεί και το πλέξιμο των χεριών όπως στο παρακάτω απόσπασμα (βλ. 0:30 και μετά):

Στο ανωτέρω βίντεο βλέπουμε τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ Ρ. Νίξον να αρνείται τις κατηγορίες που του προσάπτουν, πλέκοντας τα χέρια και αυξάνοντας την απόσταση από την πηγή δυσφορίας (τους δημοσιογράφους) με ένα ελαφρύ βήμα πίσω (βλ. και ένδειξη 11 πιο πάνω).  

Στο σημείο αυτό κλείνει η ενότητα μη-λεκτικές ενδείξεις ψεύδους. Ως ‘πρόγευση’ θα συμπεριλάβω ένα στοιχείο από την επόμενη, που αφορά τις λεκτικές ενδείξεις ψεύδους.

15)    Γιατί ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ τις ΛΕΞΕΙΣ μου;

 Όταν συναντάτε κάποιον/α το πρωί και σας λέει ‘καλημέρα’ ως πολύ φυσική απάντηση σας έρχεται δίχως δεύτερη σκέψη να απαντήσετε με μία ‘καλημέρα’. Αν δεν έχετε την απαραίτητη συγκέντρωση και λόγω κεκτημένης ταχύτητας ενδέχεται να καταφύγετε σε μία προτυποποιημένη απάντηση όπου είναι πολύ πιθανό να απαντήσετε ότι είστε καλά χωρίς να έχετε ρωτηθεί γι’αυτό καν. Κατά τον ίδιο τρόπο, κάποιος/α που λέει ψέματα, επειδή δεν έχει χρόνο να σκεφτεί, και επειδή αν καθυστερήσει να δώσει μία απάντηση θα φανεί η ενοχή του/της, δίνει γρήγορα μία απάντηση κάνοντας χρήση ακριβώς των ίδιων λέξεων που μόλις άκουσε, αλλά σε άρνηση. Μετατρέποντας μία κατάφαση σε άρνηση με τις ίδιες λέξεις είναι ο γρηγορότερος τρόπος να απαντήσει κανείς. Για παράδειγμα, όταν η κοπέλα ρωτά το αγόρι της “με απάτησες με τη Μαρία χθες το βράδυ;” η απάντηση θα είναι “όχι δε σε απάτησα με τη Μαρία χθες το βράδυ” και στην ερώτηση “με έχεις απατήσει ποτέ;” η απάντηση θα είναι “όχι δε σε έχω απατήσει ποτέ”.

Στο 3ο Μέρος θα συνεχίσουμε παραθέτοντας τα λεκτικά στοιχεία που αποκαλύπτουν το ψέμα σε λιγότερο από 5 λεπτά.  

   

Πώς να βρείτε το ψέμα σε λιγότερο από 5 λεπτά (Μέρος 1ο)

  

  Ο οδηγός ανίχνευσης ψεύδους είναι χωρισμένος σε 5 μέρη. Ας ξεκινήσουμε με το 1ο μέρος, αναλογιζόμενοι ότι ο μέσος άνθρωπος λέει τουλάχιστον ένα ψέμα ανά ημέρα (βλ. αντίστοιχη έρευνα), το 92% ενός δείγματος φοιτητών παραδέχτηκαν ότι είχαν πει ψέμματα στο/στη σύντροφό τους (βλ. έρευνα), ενώ σε μία άλλη έρευνα το 32% είπαν ψέματα στο/στη σύντροφο για μία αγορά που έκαναν, το 63% δήλωσε ψευδώς στην εργασία ότι έχει ασθενήσει, το 13% έριξε το φταίξιμο σε συνάδελφο για κάτι που έκανε, το 71% είπε ψέματα σε φίλους και οικογένεια για να μη τους στενοχωρήσει, ενώ το 28% είπε ψέματα στο/στη σύζυγο σχετικά με μία εξωσυζυγική σχέση.

  Επιπλέον, όταν σε μία έρευνα γυναίκες (και δεν καταλαβαίνω γιατί μόνο γυναίκες) ρωτήθηκαν για τον αριθμό των συντρόφων που είχαν στο παρελθόν, αυτές δήλωσαν κατά μέσο όρο ότι είχαν 2,6. Όταν όμως τις συνέδεσαν σε ανιχνευτή ψεύδους (έναν πολύγραφο) δήλωσαν παραπάνω, με το μέσο όρο να ανέρχεται στους 4,4.

Για να βρείτε λοιπόν αν κάποιος σας λέει ψέματα ή όχι, ακολουθείστε τα παρακάτω:

1) Η ΓΛΩΣΣΑ των ΜΑΤΙΩΝ
  Καθόλου ή λίγη οπτική επαφή αποτελεί κλασική ένδειξη ψεύδους. Αντιθέτως, όταν κάποιος/α λέει την αλήθεια και κατηγορείται ότι λέει ψέμματα, θα στρέψει όλη του/της την προσοχή σ'αυτόν/αυτήν που του προσάπτει την κατηγορία και θα 'κλειδώσει' τα μάτια μ'αυτόν/αυτήν.

2) ΈΛΛΕΙΨΗ ΖΩΝΤΑΝΙΑΣ
  Το ψεύδος έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη κίνηση χεριών-ποδιών. Τα χέρια μπορεί να είναι στις τσέπες, ή όταν κάθεται κάποιος/α να ακουμπούν στα πόδια του/της. Ακόμη, το άτομο είναι πιθανό να σταυρώσει τα χέρια ή τα πόδια του. Και όταν κάνει κάποια κίνηση, αυτή θα είναι μηχανική και επίπλαστη, όπως αυτή ενός πρωτάρη ηθοποιού ή πολιτικού.

3) Η ΣΥΓΚΑΛΥΨΗ
  Αν το χέρι πάει (ασυναίσθητα) στο στόμα κατά την απάντηση σε μια ερώτηση, ή κατά τη διάρκεια μίας δήλωσης, αυτό υποδηλώνει μία υποσυνείδητη προσπάθεια απόκρυψης των λέξεων. Αν ο/η ψευδόμενος/η ακούει μόνο και ακουμπήσει το αυτί του/της, και αυτό αποτελεί εκδήλωση μιας υποσυνείδητης άρνησης να ακούσει αυτά που λέγονται. Το ξύσιμο της μύτης ή των ματιών, είναι και αυτά ένας τρόπος αποστασιοποίησης από την κατάσταση που βιώνει κάποιος/α.

4) ΤΟ ΜΙΣΟ ΑΝΑΣΗΚΩΜΑ
  Το ανασήκωμα του ώμου ή των ώμων είναι μία κίνηση που κάνει κάποιος/α όταν δεν ξέρει κάτι ή αδιαφορεί για κάτι. Αν αυτή η κίνηση γίνει τελείως ανεπαίσθητα-φευγαλέα, τότε είναι ένδειξη για κάτι άλλο. Το άτομο αυτό προσπαθεί να δείξει προς τα έξω ότι είναι χαλαρό και άνετο, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι.

5) ΤΟ ΣΩΣΤΟ ΤΙΜΙΝG
  Αν κάποιος/α κουνήσει καταφατικά το κεφάλι του/της λίγο πριν ή καθώς λέει κάτι, αυτό είναι μία ένδειξη για την αλήθεια των λεγομένων. Αν όμως κουνήσει το κεφάλι αφότου έχει ολοκληρώσει αυτά που είπε, το άτομο προσπαθεί να δείξει πεπεισμένο γι'αυτά που λέει, δίχως αυτή η κίνηση του να βασίζεται σε πραγματικά συναισθήματα. Το ίδιο ισχύει και για τις κινήσεις των χεριών. Αν αυτές επακολουθήσουν των λεγόμενων δείχνουν προσπάθεια για εξαπάτηση. Ακόμη και οι εκφράσεις προσώπου θα πρέπει να είναι συγχρονισμένες αν πρόκειται για αληθινά συναισθήματα. Αν κάποιος/α είναι θυμωμένος, αυτό θα πρέπει να αποτυπωθεί στο πρόσωπο του/της πριν ή κατά τη διάρκεια της φράσης “έχω θυμώσει πολύ μαζί σου”, και όχι μετά. Τέλος, καθώς μιλά το άτομο, η κίνηση του κεφαλιού θα πρέπει να συμβαδίζει με αυτά που λέει. Θα το κινήσει ενδεχομένως για να δώσει έμφαση σε κάποιο σημείο. Αν το κινήσει σε σημεία που είναι άκυρα, ή δεν το κινεί καθόλου, τότε υπάρχει ένδειξη ψεύδους.

6) Η ΑΝΤΙΦΑΣΗ
  Το timing (ή συγχρονισμός) είναι σημαντικό, αλλά εξίσου σημαντικός είναι και ο τύπος της χειρονομίας, ή της έκφρασης. Η άνδρας που λέει στη γυναίκα του ότι τον αγαπά και ταυτόχρονα παρουσιάζει ένα συνοφρύωμα ή τα σφιχτά σταυρωμένα χέρια όταν κάποιος/α δηλώνει πως αισθάνεται καλά στέλνουν ένα αντιφατικό μήνυμα που σχετίζεται με το ψεύδος.

7) ΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ και ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ
  Ο συγχρονισμός των συναισθημάτων είναι κάτι που δύσκολα μπορεί να γίνει προσποιητά. Μία απάντηση που δεν είναι αληθινή δεν θα είναι και αυθόρμητη και έτσι υπάρχει μία
ελαφρά καθυστέρηση στην εμφάνιση του επίπλαστου συναισθήματος. Η διάρκεια ενός ψεύτικου συναισθήματος είναι επίσης καθοριστικής σημασίας. Θα διαρκέσει παραπάνω απ'ότι ένα πραγματικό συναίσθημα. Επίσης, το ψεύτικο συναίσθημα θα εκλείψει γρηγορότερα απ'ότι το γνήσιο. Το συναίσθημα της έκπληξης για παράδειγμα έρχεται απότομα και διαρκεί για λίγο. Αν έρθει αργότερα από το ερέθισμα και διαρκέσει αρκετά, τότε είναι ψεύτικο.

8) ΠΡΟΣΟΧΗ στα ΧΑΜΟΓΕΛΑ
  Το χαμόγελο είναι η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη έκφραση συγκάλυψης των πραγματικών συναισθημάτων. Συγκαλύπτει (ειδικά στο κάτω μέρος του προσώπου) το θυμό, την απέχθεια, τη λύπη ή το φόβο. Αν το χαμόγελο είναι επίπλαστο, το στόμα είναι πιθανό να είναι κλειστό και δε θα υπάρχει καμία κίνηση στα μάτια ή στο μέτωπο. Για να είναι ένα χαμόγελο πραγματικό θα πρέπει να περιλαμβάνει ολόκληρο το πρόσωπο.

  Στο 2o Μέρος θα ακολουθήσουν τα υπόλοιπα μη λεκτικά στοιχεία που αποκαλύπτουν το ψεύδος. Τα ανωτέρω (8 σημεία) βασίστηκαν στο (ενδιαφέρον) συγγραφικό έργο του Ντέιβιντ Λίμπερμαν και στο 5ο μέρος θα ακολουθήσει μία κριτική προσέγγιση. 

Ένα (όμορφο) τέρας: Η ομάδα

«Τηρουμένων των αναλογιών, θα υποστηρίξεις το ίδιο σου το φύλο, την ίδια σου την κουλτούρα, τον τόπο σου...και αυτό που θα επιδιώξεις θα είναι να αποδείξεις ότι εσύ είσαι καλύτερος από τον άλλο. Ο,τιδήποτε και αν είναι αυτό που υποστηρίζεις, αυτό αντανακλά εσένα, και όταν αυτό κερδίζει, εσύ κερδίζεις.»

                                               Ισαάκ Ασίμωφ, αναφερόμενος στους θεατές αθλητικών γεγονότων    

                                                   Βλ. Βιογραφία Ι. Ασίφωφ

Ο άνθρωπος ανέκαθεν άνηκε σε ομάδες, οι οποίες ποικίλουν και μπορεί να είναι θρησκευτικές, πολιτικές, κοινωνικές, εργασιακές, αθλητικές, κτλ.

Πώς όμως επηρεάζεται το άτομο από μία ομάδα και πώς λειτουργεί μέσα σε αυτή; Είναι αλήθεια πως το ζήτημα αυτό είναι μεγάλο, όσο μεγάλη είναι και η ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει κάπου.

Και είναι αλήθεια ότι η μονάδα, το άτομο, μπορεί να παρασυρθεί από την πλημμυρίδα των πολλών, και να κάνει πράγματα τα οποία μεμονωμένα ίσως να μη σκεφτόταν ποτέ ότι θα μπορούσε να κάνει (και γι’αυτό, δεν έχετε παρά να ξεφυλλίσετε το πολύ ενδιαφέρον βιβλιαράκι που γράφτηκε το 1895 από το Γουσταύο Λε Μπον, με τίτλο 'Η ψυχολογία των όχλων').

Το 1972, ο ψυχολόγος Irving Janis, δημιούργησε τον όρο Groupthink, κάτι το οποίο μεταφράζεται ως αγελαία σκέψη, ή ομαδική σκέψη. Το groupthink είναι ένα ψυχολογικό φαινόμενο το οποίο εμφανίζεται σε μία ομάδα όπου η επιθυμία για αρμονία και συμμόρφωση έχει ως αποτέλεσμα τις λανθασμένες αποφάσεις. Μια τέτοια ομάδα εμφανίζει τα εξής:

1. Ψευδαίσθηση της ατρωτότητας: Τα μέλη της ομάδας αγνοούν προφανείς κινδύνους, αναλαμβάνουν υπερβολικά ρίσκα και είναι υπεραισιόδοξα.

2. Συλλογική εκλογίκευση: Τα μέλη υποβαθμίζουν και προσπαθούν να εξαλείψουν ο,τιδήποτε είναι ενάντια στα πιστεύω της ομάδας.  

3. Ψευδαίσθηση της Ηθικότητας: Τα μέλη πιστεύουν ότι οι αποφάσεις τους είναι ηθικά ορθές, αγνοώντας τις όποιες ηθικές συνέπειες αυτών.

4. Υπερβολική τάση προς στερεότυπα: Η ομάδα κατασκευάζει αρνητικά στερεότυπα των όποιων ανταγωνιστών εκτός ομάδας.

5. Πίεση για συμμόρφωση: Τα μέλη της ομάδας ασκούν πίεση σε όποιον εκφράζει μία γνώμη ενάντια στα στερεότυπα, τις ψευδαισθήσεις και τις δεσμεύσεις της ομάδας, χαρακτηρίζοντας τις διαφορετικές απόψεις ως ανυπακοή ή ακόμη και προδοσία.     

6. Αυτο-λογοκρισία: Τα μέλη αποφεύγουν να εκφράσουν τη διαφωνία τους και τις διαφορετικές απόψεις τους.

7. Ψευδαίσθηση της Ομοφωνίας: Τα μέλη της ομάδας αντιλαμβάνονται λανθασμένα ότι όλοι συμφωνούν με την απόφαση της ομάδας. Η σιωπή εκλαμβάνεται ως αποδοχή.

8. Οι φρουροί: Κάποια μέλη της ομάδας αναλαμβάνουν το ρόλο του προστάτη της ομάδας από πληροφορίες που ενδέχεται να απειλήσουν τη συνοχή της ομάδας.

Από το βιβλίο (1982): ‘Groupthink: Psychological Studies of Policy Decisions and Fiascoes’

Το παρακάτω βίντεο είναι απόσπασμα από την πολύ ενδιαφέρουσα ταινία ‘Die Welle’, η οποία αποτυπώνει πολύ εύστοχα τα ανωτέρω, καθώς και πολλά άλλα ψυχολογικά φαινόμενα:  

Die Welle

Είναι γεγονός πως στην ταινία αυτή γίνεται αναφορά σε μία συγκεκριμένη ιδεολογία, αλλά θα μπορούσε να αφορά και οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα, η οποία γίνεται στα πλαίσια μιας ομάδας.

H λύση, ή καλύτερα μία από τις λύσεις, προτείνεται από τους C. Chabris-D. Simons στο βιβλίο τους ‘Ο αόρατος γορίλλας, ή πώς αλλιώς μας ξεγελά η διαίσθησή μας’. Αν θέλετε η ομάδα να λάβει μία σωστή απόφαση, μην την αφήσετε να το συζητήσει. Υπάρχει μία άλλη στρατηγική που έχει αποδειχθεί ότι πλεονεκτεί σε σταθερή βάση έναντι των υπολοίπων: χωρίς να έχει προηγηθεί καμία συζήτηση, το κάθε μέλος της ομάδας γράφει σε ένα κομμάτι χαρτί τη δική του εκτίμηση ή άποψη και έπειτα βγαίνει απλώς ο μέσος όρος όλων των ανεξάρτητων εκτιμήσεων.